Salie

Botanische naam: Salvia officinalis
Andere naam: Lavendelbladsalie
Engels: Sage, Duits: Salbei, Frans: Sauge
Lipbloemigen Labiatae


Gesponsorde links: 


Algemene beschrijving

Salie komt oorspronkelijk uit de landen in de Balkan en rond de Middellandse Zee. Salie vindt men overal in Zuid Europa, tot op een hoogte van 800 meter en is vaak te zien in de tuinen van de Provence. Salie wordt nu overal gekweekt, en komt zelden verwilderd voor.

Salie is een stevige halfheester die 30 tot 100 centimeter hoog wordt. De plant groeit in dichte bundels van vertakte, behaarde stengels. Salie is ook nog een mooie welriekende heester, populair bij de bijen en toch vaak ondergewaardeerd als bloeiende tuinplant.

De bloemen zijn lichtpaars tot blauw met rechte bovenlip, in vier- tot tienbloemige schijnkransen. De witte en roze vormen komen minder vaak voor. De bloemen verschijnen op het oude hout. De plant bloeit van juni tot augustus met lipvormige bloemen en heeft een opgaande bloeiwijze.

De bladeren groeien in paren en zijn grijsgroen van kleur met vaak gele vlekken op de oude bladeren. Ze zijn dik, donzig en hebben een ovale vorm met opvallende nervatuur aan de onderkant van het blad. De bladeren ontwikkelen (bij aanraking) een sterke geur en hebben een wrange, warme smaak. Ook de gedroogde bladeren zijn uitermate aromatisch en pittig.


De stengel is vierkant en heeft een groene kleur met fijne haartjes. De plant is verhout in het tweede jaar. Salie is een overblijvende en een redelijk winterharde, altijdgroene heester. De plant kan niet tegen strenge vorst.


Het zaad van Salie is donkerbruin, eivormig en zeer klein.

Salie is naast een krachtige genezende plant ook een belangrijk keukenkruid, dat alléén gebruikt, het beste tot zijn recht komt. Het is echter ook een waardevol hulpmiddel bij de vertering van vette gerechten. De bladeren worden medicinaal toegepast.



Zelf Salie kweken.
Er zijn veel verschillende soorten van Salie verkrijgbaar.

Salie groeit het best op een zonnige plaats, in niet te vochtige, kalkrijke, alkalische en goed gedraineerde grond. Hij kan gemakkelijk in potten, binnenshuis en op vensterbanken worden gekweekt. De plant kan ook enige schaduw verdragen.

Vermeerderen van gewone salie kan door het uit zaad te laten opgroeien.
Alle soorten pakken gemakkelijk aan vanuit stekken, de worteltijd is `s zomers ongeveer vier weken. Uitplanten op 45 tot 60 cm afstand.

Snoeien (na het bloeien) om de dichtheid te behouden. De verhouten planten elke vier of vijf jaar verplaatsen. Geelachtige bladeren kunnen betekenen dat de wortels meer ruimte nodig hebben.
De kleine groene rups eet de bladeren, deze kan met de hand verwijderd worden of door de bladeren te snoeien en te verbranden.


Terug naar de top van dit Salie document



Gesponsorde links: 


De geschiedenis

Salie is inheems in de westelijke en zuidelijke Balkan waar hij groeit op de kale kalkrotsen. Via de Zwitserse en Franse kloostertuinen is Salie ook in Nederland terechtgekomen. Nu is het een cultuurplant en wordt in de zuidelijke landen op grote schaal gekweekt.
De naam Salvia, van het Latijnse Salvere (gezond zijn, genezen of redden), betekent "heilzaam kruid" en geeft zijn goede reputatie al weer.
Salie is van oudsher geprezen als versterkend middel. Door regelmatig Salie gebruik zou men langer leven. De kruidkundige Gerard schreef in 1597: "Salie is bij uitstek goed voor hoofd en hersenen, het maakt de zintuigen en het geheugen kwieker, versterkt de zenuwen, herstelt de gezondheid van lammen en geneest trillende ledematen".

Voor de wijzen uit de oudheid was het kweken van enkele salieplantjes in de tuin een garantie voor een lang leven en een goede gezondheid. Ook betekende een struik Salie in de tuin dat de vrouw des huizes de baas was.
In de zeventiende eeuw werd Salie door de Chinezen zo gewaardeerd dat Hollandse kooplieden merkten dat de Chinezen drie kisten Chinese thee wilden verhandelen tegen één kist saliebladeren.

Voor de Romeinen was het een heilig kruid dat met enige ceremonie verzameld moest worden. De aangewezen persoon brengt een offer van brood en wijn, draagt een witte tuniek en is blootsvoets en gereinigd. De Romeinse instructies waren tegen het gebruik van ijzeren gereedschap, een verstandige maatregel daar ijzerzouten onverenigbaar zijn met Salie.
Lang geleden gingen maagden op de avond voor de langste dag in groepjes naar een park of tuin. Dit was de zogenaamde midzomernacht. Iedere maagd had een takje Salie bij zich en moest met deze Salie enkele rituele handelingen verrichten. Als alles goed verliep verscheen precies om middernacht de toekomstige echtgenoot voor de trouwlustige maagden.
In ons land werd Salie meegekookt in de melk. Deze saliemelk werd voor het naar bed gaan gedronken om lekker te kunnen slapen. Nog niet zo heel lang geleden was saliemelk een heel bekende drank die in Veenendaal op lampegietersavond gedronken werd. Op lampegietersavond werden voor het eerst na de zomerperiode de straatlantaarns weer aangestoken. Dit volksfeest ging gepaard met een feest van lichtjes in pompoenen en het zingen van liederen. Aan het einde van de avond kreeg ieder een beker warme saliemelk en kon heerlijk slapen.


Terug naar de top van dit Salie document

Toepassingen


Decoratief
Het blad staat goed in kransen en ruikertuiltjes.


Huishouden
Leg gedroogde bladeren tussen linnengoed om insecten te verjagen.
De bladeren kunnen worden verbrand op houtskool of ze kunnen worden gekookt in water om een kamer te desinfecteren. Salierook verdrijft dieren- en kookluchtjes.



Cosmetisch
Gebruik het blad in gezichtsstoombaden en adstringerende reinigingslotion. Wrijf het blad op de tanden om ze witter te laten worden. Het blad is ook te gebruiken bij mondspoelingen. Door spoeling met sterke saliethee wordt (grijs) haar donkerder en steviger.



Medicinaal
Als geneeskruid gebruikt men de bladen en soms de bloeiende toppen. Vanaf mei tot juni (net voordat bloesems komen) worden de bladeren en/ of takken van Salie verzameld en langzaam gedroogd bij een temperatuur van 35 ° C om de beste smaak te behouden en mufheid te voorkomen.

Zaad van scharlei kan als aftreksel in oogwater gebruikt worden. Bier van de scharlei was ooit beroemd vanwege zijn bedwelmende eigenschappen. Van de vele saliesoorten worden rode en groene salie medicinaal het meest gebruikt.

Salie heeft een sterke antibiotische werking (anti-bacterieel en anti-schimmel). Waterige en alcoholische aftreksels van de bladen worden voor spoelingen en gorgelen gebruikt bij mond-, tandvlees-, kaak- en amandelontstekingen. Een paar druppels vluchtige olie in zout water vormen een goed spoelmiddel voor (geïnfecteerde) wonden en zweren. De thee van salie helpt tegen bloedend tandvlees en keelpijn. Salie zit ook in vele kruidentandpasta's.

Recept voor Gorgelwater
1 theelepel bladeren met ¼ l. water overgieten.
20 minuten laten trekken.
filtreren.

Voor een werkwijze voor het maken van een thee, klik hier. en voor een werkwijze voor het maken van een tinctuur, klik hier.

Salie thee en saliewijn kalmeren het zenuwstelsel en zijn goed bij een lage bloeddruk. Het bevordert de spijsvertering door bijvoorbeeld een saliethee na een (overdadige) maaltijd te nemen. Salie helpt ook bij een slechte eetlust en tegen winderigheid en kan helpen diarree te overwinnen.

Voor een werkwijze voor het maken van medicinale wijnen, klik hier.

Het blad bevat fyto-oestrogenen en kan daardoor worden gebruikt om een onregelmatige menstruatie en om overgangsklachten te behandelen. Bij opvliegers en (nachtelijke) transpiratie werkt koude thee het best, dosering 3 tot 6 maal daags een halve kop. Van de tinctuur dagelijks 2 tot 4 theelepels in water.

Er zijn veel tabletten en druppels verkrijgbaar voor overmatige transpiratie, het beŽindigen van borstvoeding of tandvlees- en mondslijmvliesontsteking.

Salie vermindert hoesten en kou, en helpt ter voorkoming van een kou op de borst. Neem bij het begin van griep of verkoudheid dagelijks 3 tot 4 koppen thee, eventueel met goudsbloem. Neem bij chronische klachten 2 koppen thee of 3 theelepels tinctuur.
Salie helpt ook tegen vermoeidheid voor of na een virusziekte. Een oud middel tegen pijnklachten is het dagelijks kauwen van drie verse bladeren.

Salie bladeren die enkele minuten in azijn hebben gesudderd, zijn goed als omslagen voor pijnlijke gewrichten en reumatische aandoeningen.


Toepassingen met etherische olie.
Stoomdistillatie van de bloemen en bladeren levert een kleurloze tot lichtgele olie met een krachtig aroma. De olie vertoont overeenkomsten met vrouwelijke hormonen.
Ook voor het verlichten van spier- en gewrichtspijn wordt de olie veelvuldig gebruikt.
Vaak kan de werking van een etherische olie worden versterkt door deze te combineren met andere etherische oliën. Salie wordt vaak samen met Tijm gecombineerd.

Hier volgen enkele toepassingen van de etherische olie van Salie.

Bij aften, ontstekingen in de mond, gevoelig tandvlees

Meng 5 tot 10 druppels Salie in een glas water en gorgel hiermee 2 tot 3 keer per dag.

Bij zweetvoeten
10 druppels Salie en 10 druppels Cypres mengen met 20 ml basis olie en hiermee de voeten dagelijks inwrijven.

Bij slecht helende wonden
Meng 3 druppels Salie en 3 druppels Tijm in een eetlepel St. Janskruid olie.
Smeer dit mengsel 2 keer per dag op de wonden.

Bij huidaandoeningen, zweertjes, eczeem
20 druppels Salie mengen in een glas gekookt, afgekoeld water.
Hiermee 1 tot 2 keer per dag de huid afspoelen of deppen.

Bij insectenbeten
2 druppels Salie op een vochtig watje. Hiermee deppen of het watje op de beet/ steek leggen.

Bij griep, verkoudheid
20 druppels Salie, 20 druppels Rozemarijn en 20 druppels Eucalyptus mengen.
Van dit mengsel enige druppels op een tissue of zakdoek doen en dit diep inhaleren. Dagelijks naar behoefte.

Terug naar de top van dit Salie document



Gesponsorde links: 


Chemische eigenschappen


In de plant aanwezige stoffen.
Etherische olie (waaronder: thujon, kamfer en terpenen), Hars, Looistoffen (waaronder: salviatannine), Bitterstoffen, Flavonoiden (waaronder: 6-methoxygenkwanine, Genkwanine, Hispiduline, Luteoline, Salvigenine) en Fenolische zuren (waaronder: cafeine zuur, rozemarijnzuur en labiatic zuur).



Chemische bestanddelen.
Ketonen (35,0 %), Sesquiterpenen (12,0 %), Esters (2,5 %), Fenolen (3,5 %), Oxiden (8,0 %), Monoterpenen (20,0 %), Aromatische aldehyden (10,0 %), Alcoholen (8,0 %), Restant (1,0 %).



Actieve bestanddelen in de Etherische olie.
Monoterpenen:
camfeen (0.2 - 3.3 %), limoneen (0.5 - 4.2 %), mycreen (1.2 %), allo-ocimeen, cis en trans beta-ocimeen (0.3%), paracymeen (0.8 - 1.6 %), a-pineen (0.5 - 5.5 %), beta-pineen (0.2 - 3.3 %), a-en ?-terpineen (0.2 en 0,5%) , terpinoleen (0.4 %) en a-thuyeen (0.21 % )

Sesquiterpenen:
allo-aromadendreen (0.3 %), alfa en ?-cadineen, beta-caryophylleen (0.4 - 7 %), beta-copaeen, alfa-corocaleen, a-humuleen (4 %), ledeen, alfa-maalieen en selina-5,11 dieen

Hydrocarburen:
cis en trans-2-methyl-3-methyleen-hept-5-een (0,1%)

Niet terpenische alkoholen:
1-octeen-3-ol

Monoterpenolen:
borneol (2 - 14 %), p-cymenol-8, linalool (0.5 - 12 %), terpine-1-ol-4 (0.5 - 4 %), a-terpineol (0.1 - 9 %), beta-terpineol en trans-thuyanol-4 (0.4 %)

Sesquiterpenolen:
viridiflorol

Terpenische en niet terpenische esters:
bornyl-acetaat (0.8 - 3.2 %), linalyl-acetaat (0.6 - 2 %), linalyl-isovaleraat, methyl-isovaleraat (0.1 %) en sabinyl-acetaat (0.4 %)

Fenolen:
thymol

Zuren:
caryophylleen-oxyde (1.1 %) en 1,8-cineol (5.5 - 14 %)

Monoterpenonen:
kamfer (1 - 26 %), a-thuyon (12 - 33 %) en beta-thuyon (2 - 14 %)

Aldehyden:
hexanal

Coumarines:
aesculetine

Bifunctionele componenten:
salveen (?)


Terug naar de top van dit Salie document


Voorzichtig

Niet gebruiken tijdens zwangerschap of bij epilepsie. Gebruik ook geen salie tijdens borstvoeding, omdat de melk er droger van wordt. De in gerechten gebruikte hoeveelheden zijn wel veilig.
Verwar salie niet met artemisia soorten!
Salie mag niet (langdurig) in een hoge doses worden ingenomen.

De meeste etherische oliën kunnen niet zonder risico ingenomen worden. Gebruik etherische oliën uitsluitend inwendig als u voldoende kennis heeft of raadpleeg een (homeopathische) arts. Over het algemeen is echter de werking bij uitwendig gebruik sterker dan bij inwendig gebruik.


Terug naar de top van dit Salie document


Culinair

Enkele verse blaadjes bij vette gerechten vergemakkelijkt de spijsvertering.
Salie past uitstekend bij alle varkensvlees en gansgerechten.

Salie is een uiterst belangrijk bestanddeel bij de bereiding van de beroemde Provençaalse "Aigo boulida". Een soep die wordt opgediend om de vertering te vergemakkelijken van al wat daarna nog zal gegeten worden.

De bloemen van salie zijn geschikt om in salades te versnipperen. Het blad is goed te combineren met andere sterke smaken. Het maken van salieazijn en salieboter is het proberen waard.


Recept 1, Vulling van ui en salie.
In Engeland werd `s zondags het vlees voorzien van een vulling. Die moest het vet in het vlees tegengaan, sappen absorberen, smaak en geur van slecht vlees verbergen, en de spijsvertering bevorderen. De vulling is ook geschikt voor grote tomaten en paprika's, en als zelfstandig gerecht.

Benodigdheden.
1 gesnipperde kleine ui
1 dessertlepel salie (vers of gedroogd)
1 tl tijm en/ of rozemarijn
1 kop broodkruim
1 dessertlepel pijnboompitten of gehakte noten (geen pinda's)
1 dessertlepel haver
1 ei
teen knoflook (indien gewenst)
zout en peper naar smaak

Meng alles, vul er groente of vleesgerechten mee, of bak op een ingevette bakplaat 20 minuten in hete oven.


Recept 2, Gefrituurde kruiden.
Alle wat sterker smakende kruiden komen in aanmerking. Pimpernelblad heeft een fraaie vorm en een goede smaak. Salie, basilicum of zuring zijn eveneens aan te bevelen.

Benodigdheden.
20 tot 30 kruidenbladeren (afhankelijk van de grootte)
Olie voor het frituren

Benodigdheden voor het beslag.
100 g bloem
snufje zout
2 eetlepels olijfolie
4 eetlepels warm water
het eiwit van 1 groot ei

Voor 4 personen
Spoel de kruidenbladeren zorgvuldig af en droog ze.

Bereid het beslag: zeef de bloem met het zout in een kom.
Roer de olie en het water door het bloemmengsel tot een glad beslag is ontstaan.
Laat het beslag 1-2 uur op een koele plaats staan.
Klop het eiwit stijf en spatel het voorzichtig door het beslag.

Verhit de olie tot een druppeltje van het beslag krokant en bruin wordt, maar niet verbrandt.
Doop de bladeren één voor één in het beslag en frituur ze met enkele stuks tegelijk in 2-3 minuten mooi bruin.
Neem de bladeren voorzichtig uit de olie en laat ze uitlekken op keukenpapier.
Houdt de kruidenbladeren warm in de oven tot alle bladeren zijn gefrituurd en serveer ze daarna onmiddellijk.


Recept 3, Saliewijn.
U kunt saliewijn bereiden door gedurende 10 dagen een twintigtal Salie bladeren te laten macereren in een zachte witte wijn.


Recept 4, Aardappelpuree met knoflook en salie.
Ingrediënten.
400 gram aardappelen
3 teentjes knoflook
3 eetlepels olijfolie
½ theelepel zeer fijngehakte salie
½ deciliter zure room
1 theelepel mosterd
1 eetlepel fijngehakte peterselie
zout naar smaak

Bereidingswijze.
Schil de aardappelen en kook ze in 20 minuten gaar.
Giet het vocht af.
Pel intussen de teentjes knoflook en snijd ze in zeer dunne plakjes.
Verhit de olie en bak de plakjes knoflook hierin goudbruin.
Voeg de salie toe en zet het vuur uit.
Stamp de warme aardappelen fijn en roer er de zure room, de mosterd, de peterselie en de olie
met de gebakken knoflook en de salie door.
Breng de aardappelpuree met een snufje zout op smaak.


Recept 5, Asperges met Salie.
Ingrediënten.
8 plakken fillodeeg (diepvries)
1 pot groene asperges (190 g)
1 theelepel salie
2 eetlepels olie
1 ei
12 plakjes gekookte ham

Bereiding (20 minuten).
(Fillodeeg van tevoren volgens aanwijzing in ca. 2 uur laten ontdooien).
Oven voorverwarmen op 225°C of gasoven 5.
Halveer de asperges en bestrooi de hamplakjes met salie.
Rol in elke plak ham 2 halve asperges.
Verdeel het fillodeeg in repen, zo breed als de asperge-hamrolletjes.
Bestrijk het deeg met olie.
Klop het ei los.
Rol de hamrolletjes in 2 plakjes fillodeeg en bestrijken het met het losgeklopt ei.
Bak vervolgens in het midden van oven in ca. 10 minuten de rolletjes goudbruin.
U kunt ze warm of koud serveren.


Terug naar de top van dit Salie document


Andere varianten

Het geslacht Salie telt ca. 900 soorten, die voorkomen in tropische en subtropische gebieden en ook in de gematigde streken uitstralen.

In Nederland (Rivierendistrict) en Belgie (voornamelijk Maasdal) komt alleen veldsalie (Salvia pratensis) voor. Veldsalie is in Nederland tegenwoordig een beschermde plant. Veldsalie bloeit van mei tot juli grote trossen vol prachtig helderblauwe bloemen. De plant wordt ongeveer 60 cm hoog.
       
Salvia pratensis: Veldsalie, 60 cm, beschermd in Nederland.

Veldsalie wordt ook als tuinplant geteeld.
Dit geldt ook voor verscheidene niet-inheemse soorten. Hier staan enkele voorbeelden.




Salvia lavandulifolia: Lichte balsemienachtige smaak; goed in thee.




Salvia officinalis `Broad leaf': Zelden bloemen in koeler klimaat.
Goed voor culinaire en medicinale toepassingen.




Salvia officinalis `Icterina': Zacht van smaak. (foto)



Salvia officinalis `Prostratus': Balsemienachtige smaak. (foto)




Salvia officinalis `Purpurea', Paarse (of rode) salie: Sterksmakend blad. Gebruik in thee tegen keelpijn.



Salvia officinalis `Purpurea variegata': Sterke smaak, goed in geneeskrachtige thee. (foto)



Salvia officinalis `Tricolor': Halfwinterhard. Bladeren groen gevlekt met roze, witte randen. Milde smaak. (foto)




Salvia rutilans (Salvia elegans): Scharlaken rode bloemen in de nazomer.
Naar ananas smakende bladeren.





Salvia sclarea, Scharlei: Tweejarig. Groot geribbeld blad, lang bloeiende lila bloemen.




Salvia divinorum:
Een cultigen van de Mazatec-indianen die atypische hallucinaties veroorzaakt. De belangrijkste hallucinogene inhoudstof is het diterpeen salvinorine A. Deze stof bindt en activeert de kappa opioid receptor (KOR) in de hersenen, wat voor het hallucinogene effect zorgt.




Terug naar de top van dit Salie document


Overige afbeeldingen

Hier staan een aantal plaatjes / foto's / prenten van Salie (Salvia Officinalis).

  

Terug naar de top van dit Salie document


Bronnen

[1]. Bremness, Lesley;- KRUIDEN het complete naslagwerk voor het kweken en gebruiken -
       Vijfde druk; Houten: Van Reemst Uitgeverij (2000). ISBN 90-410-0158-1
[2]. Shaw, Non;- Kruidengeneeskunde - Eerste druk; Keulen: Könemann Verlagsgesellschaft
       mbH (1999). ISBN 3-8290-1511-9
[3]. Rüdt, U.; - Geneeskrachtige en giftige planten - Eerste druk; Zutphen: B.V. W.J. Thieme
       & Cie (1973). ISBN 90-03 94630 2



Gesponsorde Links






Opmerkingen of suggesties?