Tijm

Thymus vulgaris / Thymus serpyllum
Andere namen: Echte Tijm / Wilde Tijm
Engels: Thyme, Duits: Thymian, Frans: Thym
Lipbloemigen Labiatae



Gesponsorde links: 



Algemene beschrijving

Thymus vulgaris is een aromatische, altijd groen blijvende, bossige halfheester. De plant wordt 20 tot 30 centimeter hoog. Thymus vulgaris wordt in het Nederlands Echte Tijm genoemd. De stengel van de plant is vierkant, groenbruin en verhout in het tweede seizoen.

Aan de oude verhouten plantendelen verschijnen elk voorjaar nieuwe groene opgaande takjes met kleine puntig, ovaal en middelgroene blaadjes. De blaadjes zijn aan de rand naar onder toe omgerold en zijn aan de onderzijde witviltig behaard.

Bovenaan de takjes verschijnen van begin tot midzomer kleine lila, lipvormige bloempjes die veel bijen trekken.
Van oorsprong komt Thymus vulgaris uit het gebied rond de Middellandse Zee.


De in ons land groeiende Thymus serpyllum blijft lager dan de Thymus vulgaris, hij wordt 8 tot 20 cm hoog. De plant is soms te vinden op zonnige grasvlakten, heide en weiden. Het is een snelle kruipplant met lichtpaarse bloemen met mild geurende bladeren. Thymus serpyllum (ook wel Thymus praecox arcticus genoemd) wordt in het Nederlands Wilde Tijm genoemd. Deze plant varieert zeer sterk en komt in veel vormen voor.


Zelf Tijm kweken.
Tijm groeit het liefst op een zonnige plek in een zanderige, kalkrijke en goed gedraineerde grond (bij voorkeur alkalisch). In erg koude streken vraagt hij in de winter enige bescherming.
Vermeerderen kan door stengelstekken te nemen van 5 tot 8 cm met een "hiel". Dit kan op elk tijdstip behalve in de winter. Splits de wortels of afleggers in de herfst of in de lente.
Zaaien kan in het voorjaar.
Om Tijm te kweken moet hij in de zomer uitgedund of verplant worden op 23 tot 28 cm afstand. Tijm kan ook binnenshuis gekweekt worden.



Terug naar de top van dit Tijm document



Gesponsorde links: 



De geschiedenis

Thymus stamt waarschijnlijk af van het Griekse woord voor ontsmetten, vermoedelijk door het gebruik ervan als wierook en ontsmettingsmiddel. Er wordt ook wel beweerd dat het afkomstig is van het Griekse thumus, dat "moed" betekent en veel tradities grijpen terug op deze eigenschap. Romeinse soldaten baadden bijvoorbeeld in tijm om er krachtiger van te worden. De Engelsen borduurden in de Middeleeuwen een tijmtakje op symbolen die aan ridders werden gegeven om hun moed in de strijd te vergroten. Een soeprecept uit 1663 vermeldde het gebruik van tijm en bier om verlegenheid te overwinnen, terwijl Schotse hooglanders thee dronken die gemaakt was van wilde tijm, om er kracht en moed uit te putten en nachtmerries te voorkomen.

De krachtige antiseptische en conserverende eigenschappen van tijm waren ook bij de Egyptenaren bekend; zij gebruikten het kruid bij het balsemen. Het is nog steeds een ingrediënt van balsemvloeistof en wordt tevens gebruikt bij het conserveren van anatomische preparaten. Tijm beschermt papier tegen schimmels. Twijgjes werden in ruikers gestoken en door de adel bewaard om zich te beschermen tegen ziekten en stank.

Tijm is het eerste kruid op de lijst van Holy Herb Charm, in de Middeleeuwen vaak geciteerd, en ook komt het voor in een verrukkelijk recept uit 1600 "om iemand in staat te stellen de elfen te zien".

Tijm heeft allerlei dichters geïnspireerd, van Virgilius tot Kipling, die schreef over "tijm die geurt naar dageraad in het paradijs". Zijn geur is bijzonder sterk op de arme zonnige hellingen van de Middellandse Zeelanden. Voor de Grieken betekende tijm gracieuze elegantie: "naar tijm ruiken" was een stijlvol compliment. Na het baden gebruikten de Grieken tijmolie bij hun massages.
De Romeinen gebruikten tijm om smaak te geven aan kaas en likeur. De honing van bijen die zich voeden met tijm, werd geroemd. Tegenwoordig is tijm een veel gebruikt keukenkruid. De kruidkundige Culpeper roemde tijm als versterkend middel voor de longen; volgens hem bestond er geen betere remedie voor de kinderziekte die kinkhoest wordt genoemd. Tijm wordt al sinds onheugelijke tijden voor medische doeleinden gebruikt. Tijm werd door de monniken uit Italië via Duitsland naar Nederland gebracht.

In de symbolische taal der bloemen was tijm het kruid van de activiteit en moed. Dit was te danken aan het drukke bezoek van vele bijen, vlinders en kevers die de tijm tijdens de bloei kreeg. De dames uit die tijd hadden altijd een zorgvuldig bloemenboeket vol symboliek bij zich, als ze een avondje uit gingen. In dat bloemen boeket werd altijd een takje tijm gestoken. Tijdens het vasthouden van het boeket warmde het tijmtakje op zorgde dat er een heerlijke geur om de dames heen zweefde.



Terug naar de top van dit Tijm document



Toepassingen

Het oogsten van tijm kan door in de zomer de bladeren te plukken. Deze zijn het best wanneer Tijm in bloei staat. Om deze te bewaren kunnen de bladeren worden gedroogd of er kan tijmazijn of tijmolie van worden gemaakt.

Huishouden.
Tijmazijn is een goed ontsmettingsmiddel en toiletreiniger.
Aardappelen zijn met tijm beter houdbaar. Uit onderzoek is gebleken dat tijm even goed werkt tegen schimmels als veel chemische middelen.


Cosmetisch.
Maak een afkooksel om de bloedsomloop te stimuleren. Te gebruiken in bad, gezichtsstoombaden en zalven tegen allerlei vlekken.
Een aftreksel samen met rozemarijn als haarspoelmiddel om roos weg te krijgen.
De etherische olie wordt gebruikt als antiseptisch middel in tandpasta's en mondwaters.


Medicinaal.
Wilde Tijm, Thymus Serpyllum heeft de sterkste medicinale kwaliteiten, hoewel elke tijm gebruikt kan worden.

Toepassing.
Tijm kan gebruikt worden tegen katers en ter bevordering van de spijsvertering. Maak hiervoor een aftreksel en gebruik deze als thee. Het aftreksel kan worden gezoet met honing tegen hoestbuien, kou en keelpijn. Hiervoor kunt u ook tijmsiroop maken. Tijm staat bekend als slijmoplossend middel maar heeft ook een krachtige anti-bacteriële en schimmelwerende werking.
Gebruik een aftreksel in olie bij een massage tegen hoofdpijn.
Het helpt ook bij slapeloosheid, slechte bloedsomloop en spierpijn. Tijm stimuleert ook de productie van witte bloedlichaampjes en versterkt zo het afweersysteem en werkt ontsmettend bij infecties aan luchtwegen, urinewegen en de huid.
Tijm activeert de vetverbranding, lost het slijm in de luchtwegen op en is goed bij verkoudheid. Bij verkoudheid heeft het drinken van tijmthee een heilzame werking. Bij hoofdpijn en verkoudheid is het goed om te stomen boven een kom kokend water waar tijm is bijgevoegd.

Uitwendig.
Bij voetschimmel en andere schimmelinfecties
Bij spruw

Inwendig.
Tijm is wellicht het beste antiseptische kruid bij keelpijn, ontstoken tandvlees, ingewand- en worminfecties.
Bij hoesten en kou op de borst. Met name goed bij droge hoest.
Bij blaasontsteking en bedwateren door kinderen.
Bij slechte spijsvertering en winderigheid.

Huismiddelen.
Thee: 1 theelepel per kop kokend water. Drink drie koppen per dag (meer bij acute infecties). Adem de damp diep in. Voeg bij keelpijn en hoesten wat honing toe.
Gebruik de thee als mondspoelmiddel of verdun een theelepel tinctuur opeen halve kop water.

Tijmazijn, in 1:3 verdunning met water, kan bij spruw en vaginale infecties als spoelmiddel worden gebruikt, en tevens als gorgeldrank.

Neem olie-extract of verdunde etherische tijmolie (50 druppels op 50 ml olijfolie) 's nachts als wrijfmiddel op de borst bij hevige hoestaanvallen. Tevens is het een goede zalf tegen reumatiek. Enkele druppels etherische olie in heet water zijn goed als inhaler, om te stomen.

Maak voor voetschimmel een poeder door 5 ml tijmolie te mengen met 1 dl babypoeder.



Toepassingen met etherische olie.
Tijm olie brandt op de huid, dus nooit puur gebruiken. De olie wordt gewonnen door waterdamp destillatie onder lage druk van de bloeiende planten. De olie heeft een kruidige bijna stekende geur.

Hier volgen enkele toepassingen van de etherische olie van Tijm.

Bij onreine huid.
3-5 druppels Tijm mengen met 50 ml. Jojoba-olie, hiermee de huid 2x dagelijks behandelen.

Bij vastzittende hoest.
3-5 druppels Tijm in een schaaltje heet water doen en 1-2x per dag dampen.

Bij reumatische klachten, spier- en gewrichtspijn.
25 druppels Tijm in een eetlepel Noten olie mengen en hiermee de pijnlijke plaatsen masseren.

Verdampen.
6-8 druppels Tijm in de aromalamp verdrijven angst en depressies.


Terug naar de top van dit Tijm document



Gesponsorde links: 



Chemische eigenschappen

In de plant aanwezige stoffen.
Cafeïne zuur, Flavonoïden (Apigenine, Luteoline, Naringenine, Thymonine), IJzer, Labiatine zuur, Looistoffen, Bitterstof (Serpylline) Etherische olie.

Actieve bestanddelen in de Etherische olie.
Monoterpenen
zwak percentage
1,8-cineol, a-pineen, borneol, carvacrol, geraniol, p-cymeen, thymol, thymol methyl ether

Monoterpenolen
linalool 60-80%, terpine-1-ol-4

Terpenische esters
bornyl-acetaat, linalyl-acetaat, variabel percentage



Terug naar de top van dit Tijm document


Voorzichtig

Vermijd grote hoeveelheden tijdens de zwangerschap. Normale hoeveelheden in het eten kunnen geen kwaad. Wilde tijm kan de menstruatie opwekken en mag niet tijdens de zwangerschap worden gebruikt.
De meeste etherische oliën kunnen niet zonder risico ingenomen worden.
Gebruik etherische oliën uitsluitend inwendig als u voldoende kennis heeft of raadpleeg een (homeopathische) arts. Over het algemeen is echter de werking bij uitwendig gebruik sterker dan bij inwendig gebruik. De etherische olie kan huidirritatie veroorzaken.



Terug naar de top van dit Tijm document


Culinair

Blad van Echte tijm (Thymus vulgaris)
Meng tijm met peterselie en laurier in een bouquet garni. U kunt dit toevoegen aan bouillon, marinades, vullingen, sauzen en soepen. Gebruik verse tijm voorzichtig omdat het extra pittig is. Het bevordert de vertering van vet voedsel. Tijm past goed bij voedsel dat langzaam in wijn wordt gekookt. Het geeft Benedictinelikeur zijn smaak. Tijm smaakt ook heerlijk in bruine sausen, wildgerechten en peulvruchten.



Blad van Citroentijm
Deze variant van tijm is goed te gebruiken bij vis, warme groenten, fruitsalades en jams.

Blad van Thymus herba-barona
Gebruiken deze variant om rundvlees op smaak te brengen.



Terug naar de top van dit Tijm document


Andere varianten

Er zijn zeer veel verschillende varianten van tijm in verschillende kleuren en verschillende geuren.

Thymus caespititius (Thymus azoricus)
Kruiper met roze bloemen en smalle naar dennen geurende groene bladeren. Hoogte 5 cm.

Thymus doerfleri
Kruipplant met lichtpaarse bloemen en grijze bladeren, smaller en dichter bij elkaar hangende trossen. Hoogte 6 cm.
 
Thymus herba-barona
Vooroverhangende kleine heester met roze bloemen, gebogen takken en naar karwij ruikende, donkergroene bladeren. Hoogte 10 cm.

Thymus pallasianus (Thymus odoratissimus)
Heester met roze bloemen, slappe takken en citrusachtige bladeren. Hoogte 20 cm.

Thymus pseudolanuginosus (Thymus lanuginosus)
Kruiper met roze bloem en heel harig, grijze bladeren. Hoogte 8 cm.

Thymus vulgaris "fragrantissimus"
Heester met vaallila bloemen en zoete, fruitachtige, blauwgrijze bladeren. Hoogte 38 cm.

Thymus x citriodorus "silver lemon queen"
Heester met vaalroze bloemen, smalle, zoet naar citroen geurende groene bladeren. Hoogte 5 cm.

Thymus x xitriodorus
Heester met vale lila bloemen en naar citroen geurende heldergroene bladeren. Hoogte 30 cm.

Thymus praecox arcticus "aureus"
Roze-paarsachtige bloemen met goudgele blaadjes die fletser worden bij onvoldoende zon. Hoogte 10 cm.

Thymus praecox arcticus "citriodorus"
Kruiper met roze bloemen en grote sterk naar citroen ruikende groene bladeren. Hoogte 15 cm.

Thymus praecox arcticus "coccineus"
Kruiper met helrode bloemen en kleine, lichtgeurende groene bladeren. Hoogte 8 cm.

Thymus praecox arcticus "doone valley"
Kruiper met vale paarse bloemen en naar citroen geurende heldergroene bladeren met goudgele vlekken. Hoogte 8 cm.

Thymus praecox arcticus "lemon curd"
Kruiper met roze bloemen, lange verstrengelde takken en smalle, naar citroen geurende groene blaadjes.

Thymus praecox arcticus "minus"
Kruipplant met roze bloemen en kleine middelgroene bladeren. Hoogte 5 cm.

Thymus praecox arcticus "snowdrift" ("Albus")
Kruiptijm met witte bloemen en kleine, zwak geurende heldergroene bladeren. Hoogte 8 cm.

Thymus pulegioide
Struikachtige heester met lichtpaars-roze bloemen en sterk smakende bladeren, die groter en roder zijn dan de gewone tijmsoorten. Hoogte 38 cm.

Thymus richardii (Thymus nitidus)
Mooie heester met vaallila bloemen en smalle heldergroene bladeren. Hoogte 15 cm. Thymus Carnosus heeft witte bloemen.

Thymus vulgaris "silver posie"
Heester met vaalroze tot lila bloemen en groene bladeren met zilveren randen. Hoogte 38 cm.


Een tijmbed met verschillende varianten van tijm



Terug naar de top van dit Tijm document


Overige afbeeldingen

Hier staan een aantal plaatjes / foto's / prenten van Tijm.

             


Terug naar de top van dit Tijm document

[1]. Bremness, Lesley;- KRUIDEN het complete naslagwerk voor het kweken en gebruiken -
       Vijfde druk; Houten: Van Reemst Uitgeverij (2000). ISBN 90-410-0158-1
[2]. Britton, Jade & Kircher, Tamara; - De helende kracht van kruiden - Eerste druk;
       Groningen: TextCase (2000). ISBN 90-5764-030-9
[3]. Dr. C. Norman Shealy; - Encyclopedie van de Natuurlijke Geneesmiddelen -
       Eerste druk; Groningen: TextCase (1999). ISBN 3-8290-1713-8
[4]. Shaw, Non;- Kruidengeneeskunde - Eerste druk; Keulen: Könemann Verlagsgesellschaft
       mbH (1999). ISBN 3-8290-1511-9
[5]. Rüdt, U.; - Geneeskrachtige en giftige planten - Eerste druk; Zutphen: B.V. W.J. Thieme &
      Cie (1973). ISBN 90-03-94630-2



Gesponsorde Links






Opmerkingen of suggesties?